Trong vận chuyển hàng hóa quốc tế, đặc biệt là đường biển và đường hàng không, các thuật ngữ như Master Bill of Lading (MBL) và House Bill of Lading (HBL) thường xuyên xuất hiện. Dù đều là vận đơn (Bill of Lading), nhưng hai loại vận đơn này có bản chất, vai trò và người phát hành khác nhau. Việc hiểu rõ sự khác biệt này giúp doanh nghiệp tránh rủi ro trong quá trình làm thủ tục, giao nhận hàng, và kiểm soát dòng vận chuyển hiệu quả hơn.
1. Tổng quan về Master Bill và House Bill
1.1. Master Bill
1.1.1. Khái niệm
Master Bill of Lading (MBL) – hay còn gọi là vận đơn chủ – là loại vận đơn được phát hành bởi hãng tàu (Carrier) hoặc hãng hàng không nhằm xác nhận việc đã nhận hàng từ người gửi (shipper) để vận chuyển đến người nhận hàng (consignee) theo hợp đồng vận tải.
1.1.2. Chức năng
Biên nhận hàng hóa từ shipper.
Chứng minh hợp đồng vận tải giữa shipper và hãng tàu.
Chứng từ sở hữu hàng hóa (nếu là bản gốc – original B/L).
Cơ sở để khai báo hải quan và giao nhận tại cảng đích.
1.1.3. Nội dung trong Master bill
- Thông tin của người gửi hàng xuất khẩu, có thể là Real Shipper hoặc Forwarder.
- Thông tin của người nhận hàng xuất khẩu, có thể là Real Consignee hoặc đại lý Forwarder (Forwarder Agent).
- Tên của tàu vận chuyển, điểm khởi hành và điểm đến.
- Thông tin về hàng hóa vận chuyển như tên hàng, số lượng, khối lượng, số hiệu, ngày hàng được xếp lên tàu,…
- Các điều khoản quy định chi tiết quyền và trách nhiệm giữa các bên. Đây sẽ là căn cứ pháp lý để xử lý những tình huống xảy ra tranh chấp.
- Thời hiệu khiếu nại cho MBL 1 năm.
- Các điều khoản thanh toán.
- Trên MBL sẽ có logo hãng tàu, tên hãng tàu, số điện thoại, văn phòng của hãng tàu.
- MBL có dẫn chiếu một số công ước quốc tế phổ biến như Hague Rules, Hague Visby Rules hoặc Hamburge Rules.
1.2. House Bill
1.2.1. Khái niệm
House Bill of Lading là chứng từ vận chuyển do forwarder (người giao nhận) phát hành cho chủ hàng thật sự, xác nhận đã nhận hàng để vận chuyển đến người nhận tại nước nhập khẩu. HBL thường được dùng trong các lô hàng ghép và là cơ sở để làm thủ tục nhận hàng và hải quan.
1.2.1. Chức năng
Biên nhận hàng hóa từ chủ hàng cho forwarder.
Hợp đồng vận tải nội bộ giữa chủ hàng và đơn vị giao nhận.
Chứng từ sở hữu có thể dùng để nhận hàng nếu forwarder giữ quyền phát hành vận đơn.
1.2.3. Nội dung của House Bill
Trên HBL vẫn có đầy đủ nội dung quan trọng tương tự như vận đơn đường biển nói chung. Tuy nhiên, ở mục người gửi và người nhận có thể thay đổi theo 2 trường hợp:
- Người gửi hàng thường là người xuất khẩu và người nhận hàng là người nhập khẩu.
- Trong trường hợp cần thiết, hai mục này có thể thay thế bằng người được ủy quyền theo quy định.
1.2.4. Ưu điểm và nhược điểm của HBL như thế nào?
Master Bill hay House Bill đều là những loại vận đơn có một số ưu điểm và nhược điểm nhất định khi sử dụng. Cụ thể, đối với HBL, có thể nhắc đến những ưu điểm và nhược điểm như:
Ưu điểm
- Dễ dàng chỉnh sửa, thêm thông tin theo yêu cầu của Shipper. Bởi vì HBL do Công ty Forwarder phát hành theo mẫu của họ, có logo của họ. Do đó, việc chỉnh sửa hoàn toàn có thể thực hiện khi người gửi yêu cầu với bên Forwarder.
- Vẫn sử dụng Bill tương tự như vận đơn đường biển cho việc gửi và nhận hàng theo hợp đồng.
Nhược điểm
Sử dụng HBL sẽ phát sinh thêm phí làm hàng (phí Handling) tại cảng đến.
Khó đảm bảo quyền lợi và tính pháp lý cho người gửi trong trường hợp lô hàng gặp sự cố. Bởi, đây là Bill do công ty Forwarder phát hành. Vì vậy, nếu người gửi mang Bill đến hãng tàu để kiện hoặc đòi quyền lợi thì hãng tàu sẽ không đồng ý xử lý. Với trường hợp này, việc chịu trách nhiệm thuộc về Forwarder.
2. Phân biệt Master Bill và House Bill
| Đặc điểm | Master Bill (MBL) | House Bill (HBL) |
| Người phát hành | Hãng tàu/ Hãng bay | Forwarder/NVOCC |
| Người gửi hàng (Shipper) | Forwarder hoặc chủ hàng lớn | Chủ hàng thật sự |
| Người nhận hàng | Forwarder hoặc chủ hàng lớn | Người nhập khẩu thật sự |
| Mục đích sử dụng | Hợp đồng vận chuyển chính với hãng tàu | Hợp đồng giữa Forwarder và khách |
| Loại hàng | Container nguyên hoặc hàng ghép | Chủ yếu dùng tỏng hàng ghép (LCL) |
| Khả năng chuyển nhượng | Có thể chuyển nhượng nếu là bản gốc | Có thể chuyển nhượng nếu Forwarder quy định |
| Phát hành điện tử | Có (telex releasa, sea waybill) | Có |
| Chỉnh sửa bill gốc | Khó chỉnh sửa bill gốc | Dễ chỉnh sửa bill gốc do vận đơn này là Forwader phát hành kèm theo mẫu |
| Địa điểm nhận hàng | Trên vận đơn ghi cảng đến (Port) | Trên vận đơn ghi nơi nhận hàng (có thể là kho bãi của bên trung gian) |
| Dấu và chữ kí | Chỉ duy nhất 1 dấu và 1 chữ ký | Có thể có 2 dấu, 2 chữ ký |
| Quy tắc tác động | Chịu tác động của quy tắc Hague, Hamburg… | Không chịu tác động của các quy tắc |
| Hình thức | Có hình logo của hãng tàu | Có hình logo của công ty Forwarder |
3. Lưu ý về Master Bill và House Bill bạn cần nắm được
- Không phải lô hàng nào cũng có cả 2 loại vận đơn này, nghĩa là không phải lúc nào cũng cần phân biệt House Bill và Master Bill. Có nhiều trường hợp, chủ hàng làm việc thẳng với hãng tàu không qua fowarder, hoặc có nhờ forwarder book chỗ nhưng chủ hàng vẫn yêu cầu được đứng tên trên Bill. Khi đó, hãng tàu vẫn cấp vận đơn MBL trực tiếp cho chủ hàng, và cũng có nghĩa là không xuất hiện HBL.
- Có trường hợp với 1 lô hàng, có 1 MBL nhưng nhiều HBL. Ví dụ điển hình là hàng ghép container (LCL), khi có hãng tàu vận chuyển nguyên container, 1 forwarder gom hàng lẻ (consolidator) HBL cho mỗi lô hàng, và 1 forwarder khác nhận 1 hàng và chỉ cấp 1 HBL cho lô hàng mà mình nhận vận chuyển. Trong trường hợp này, sẽ xuất hiện nhiều B/L (thường gọi là Bill nối), và nhiều D/O (hay được gọi là lệnh nối).
- Một số trường hợp khác, forwarder có nhiều lô hàng của những chủ hàng khác nhau nhưng đi cùng chuyến tàu. Do đó, forwarder cấp nhiều HBL, nhưng chỉ làm 1 MBL với hãng tàu (để tiết kiệm chi phí, thời gian).
Việc phân biệt rõ giữa Master Bill và House Bill không chỉ giúp doanh nghiệp nắm vững luồng chứng từ vận chuyển quốc tế, mà còn là cơ sở để giảm thiểu rủi ro, xử lý hải quan nhanh chóng và quản lý hàng hóa hiệu quả. Dù bạn là chủ hàng, đơn vị xuất nhập khẩu hay công ty logistics, hiểu đúng về vai trò và mối liên kết giữa hai loại vận đơn này sẽ giúp bạn chủ động hơn trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Nếu bạn đang tìm kiếm giải pháp vận chuyển quốc tế chuyên nghiệp, hỗ trợ từ khâu phát hành vận đơn, làm thủ tục hải quan đến giao nhận – hãy liên hệ ngay với đội ngũ của HÙNG ANH 86 để được tư vấn miễn phí!
