Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz khiến giá dầu tăng và chuỗi cung ứng toàn cầu rung chuyển. Vận chuyển hàng hóa Việt – Trung chịu ảnh hưởng ra sao?
Điểm nóng Hormuz: nút thắt vận chuyển dầu khí toàn cầu
Eo biển Hormuz là một điểm nút giao thông cực kỳ quan trọng trong thương mại năng lượng toàn cầu. Theo Cơ quan Năng lượng Mỹ (EIA), khoảng 84% lượng dầu thô và khí ngưng tụ (condensate) cùng 83% khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) được vận chuyển qua Hormuz vào năm 2024 đã đến các thị trường châu Á.
Đặc biệt, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc là những điểm đến hàng đầu ở châu Á, chiếm tổng cộng khoảng 69%. EIA nhận định đây là những thị trường có khả năng bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi tình trạng gián đoạn nguồn cung tại Hormuz.
Mặc dù Quốc hội Iran đã chấp thuận việc đóng cửa eo biển này, nhưng Hội đồng An ninh Quốc gia tối cao Iran sẽ ra quyết định cuối cùng. Trên thực tế thì Iran không hề có quyền đóng của eo biển Hormuz nhưng Iran hoàn toàn có khả năng sẽ sử dụng vũ lực để ngăn chặn sự thông thương qua eo biển nảy, dẫn tới tê liệt tuyến đường dầu khí quan trong của thế giới.
Eo biển Hormuz đã nhiều lần bị gián đoạn nhưng chưa bao giờ bị phong tỏa hoàn toàn. Các chuyên gia tin rằng việc Iran đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz là “rất khó xảy ra” vì động thái này sẽ “làm tê liệt nền kinh tế của chính Iran” khi sẽ cắt đứt hơn 90% xuất khẩu dầu của họ (chủ yếu sang Trung Quốc). Và động thái này có khả năng sẽ khiến Trung quốc “nổi giận” vì hành động “ăn cháo đá bát” của Iran do trước đây Trung Quốc là nước đã sử dụng quyền phủ quyết của mình tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc để bảo vệ Iran khỏi các lệnh trừng phạt hoặc nghị quyết của phương Tây.
Cuộc phong tỏa Hormuz sẽ không chỉ đẩy giá dầu lên cao mà còn gây ra chuỗi phản ứng kinh tế toàn cầu. Lạm phát sẽ tăng vọt do dầu mỏ là nguyên liệu đầu vào cho hầu hết các ngành sản xuất và vận chuyển. Các ngân hàng trung ương trên thế giới sẽ đối mặt với tình thế khó xử về việc tăng hay giảm lãi suất. Chi phí bảo hiểm sẽ tăng cao, góp phần vào lạm phát và gián đoạn chuỗi cung ứng.
Đặc biệt, các nền kinh tế châu Á, vốn phụ thuộc lớn vào dầu mỏ Trung Đông, được đánh giá là sẽ bị ảnh hưởng nặng nề, đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng và buộc phải giải phóng kho dự trữ chiến lược (chỉ là giải pháp tạm thời).
Trong đó, Trung Quốc đặc biệt dễ bị tổn thương vì nhập khẩu gần một nửa lượng dầu thô từ vùng Vịnh. Theo EIA, mỗi ngày trong ba tháng đầu năm nay, Trung Quốc nhập khoảng 5,4 triệu thùng thông qua eo biển này- tức là khoảng 45% lượng dầu phụ thuộc vào eo biển Hormuz.
Tuy nhiên sáng kiến vành đai của Trung Quốc – đường ray nối liền giữa Trung Quốc và Iran, sáng kiến này đã đi vào hoạt động từ cuối năm 2024. Từ 25/5/2025, chuyến tàu chở hàng đầu tiên từ Tây An, Trung Quốc đã đến cảng khô Aprin, Iran- đánh dấu sự ra mắt chính thức của một liên kết đường sắt trực tiếp giữa hai nước. Động mạch hậu cần này làm giảm đáng kể thời gian vận chuyển (từ 30-40 ngày xuống còn khoảng 15 ngày bằng đường bộ) mang lại tác động trực tiếp đến chi phí vận chuyển.
Còn riêng với Việt Nam, chúng ta nhập khẩu tới 88% lượng dầu đến từ Kuwait thông qua eo biển Hormuz, nên nếu Iran thực sự đóng cửa thì Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng về giá xăng dầu tăng cao, dẫn tới giá cước vận chuyển tăng theo kéo theo hệ lụy lớn cho tất cả các mặt hàng trên toàn quốc. Nhưng với vị thế của Việt Nam hiện nay trên trường quốc tế thì đó chưa chắc đã là vấn đề lớn mà Việt Nam gặp phải. Vì trong thời kì Houthi chiếm biển đỏ, Việt Nam chúng ta vẫn có thể ung dung đi qua biển đỏ chỉ với lá cờ đỏ sao vàng. Tuy nhiên chúng ta vẫn cần dự phòng cho trường hợp xấu nhất có thể xảy ra để đảm bảo chuỗi cung ứng vẫn có thể vận hành được trơn tru.
Iran đóng cửa eo biển Hormuz ảnh hưởng thế nào đến vận chuyển Việt – Trung?
Mặc dù tuyến vận chuyển hàng hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc không trực tiếp đi qua eo biển Hormuz, nhưng động thái này của Iran vẫn tạo ra những tác động gián tiếp đáng lưu ý, cụ thể:
? 1. Tăng giá nhiên liệu – Tăng chi phí vận chuyển đường bộ
- Eo biển Hormuz là “họng dầu” của thế giới – nơi 20% lượng dầu mỏ toàn cầu đi qua.
- Khi bị phong tỏa, giá dầu thô sẽ tăng mạnh → giá xăng dầu trong nước tăng theo.
- Hệ quả: Chi phí vận chuyển đường bộ từ Trung Quốc sang Việt Nam (và ngược lại) tăng đáng kể, nhất là với xe container, xe tải đường dài
? 2. Tác động lan rộng trong chuỗi cung ứng toàn cầu
- Sự gián đoạn tại eo Hormuz có thể làm kẹt cảng, thiếu container rỗng, hoặc làm trễ các tuyến vận tải biển từ Trung Đông sang châu Á.
- Dù Việt – Trung vận chuyển chủ yếu bằng đường bộ hoặc gần biển, vẫn bị ảnh hưởng gián tiếp bởi sự dồn ứ container, quá tải hệ thống vận tải nội địa, đặc biệt tại các cảng trung chuyển lớn như Thượng Hải, Thâm Quyến…
? 3. Giá nguyên vật liệu tăng – đặc biệt các sản phẩm hóa dầu
- Nhiều loại nguyên liệu đầu vào dùng trong sản xuất tại Việt Nam và Trung Quốc có nguồn gốc từ Trung Đông (dầu nhờn, hạt nhựa, hóa chất…).
- Khi eo biển bị đóng, các nguồn này bị thiếu hụt hoặc tăng giá, kéo theo ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng, chi phí nhập khẩu và sản xuất.
Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz không chỉ là một vấn đề khu vực, mà còn là lời nhắc nhở mạnh mẽ về mức độ phụ thuộc lẫn nhau của chuỗi cung ứng toàn cầu. Dù Việt Nam và Trung Quốc không trực tiếp vận chuyển hàng hóa qua eo biển này, nhưng những tác động dây chuyền về nhiên liệu, logistics và thị trường nguyên vật liệu vẫn khiến các doanh nghiệp trong khu vực cần theo dõi sát sao và chủ động ứng phó.
