Đẩy mạnh công nghệ bảo quản, chế biến và cơ giới hóa không chỉ giúp giảm tổn thất sau thu hoạch mà còn tạo động lực đưa Việt Nam tăng tốc, hướng tới nhóm 10 quốc gia xuất khẩu nông, lâm, thủy sản hàng đầu thế giới.
Hội nghị khoa học công nghệ toàn quốc
Ngày 12/9 tại Hà Nội, Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch (VIAEP) phối hợp cùng Hội Khoa học và Công nghệ Lương thực Thực phẩm Việt Nam (VAFoST) và Hội Cơ khí Nông nghiệp Việt Nam (VSAGE) tổ chức Hội nghị khoa học, công nghệ bảo quản, chế biến nông lâm thủy sản và cơ giới hóa nông nghiệp toàn quốc năm 2025 với chủ đề: “Nâng cao chất lượng, hiệu quả, giảm thất thoát và lãng phí lương thực, thực phẩm”.
Nông nghiệp Việt Nam khẳng định vị thế
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh:
- Trong một thập kỷ qua, nông nghiệp Việt Nam đạt nhiều thành tựu toàn diện, tốc độ tăng trưởng GDP ngành duy trì 2,5 – 3,5%/năm.
- Năm 2024, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt kỷ lục 62,5 tỷ USD, tăng gần 19% so với 2023, đưa Việt Nam vào nhóm 10 quốc gia xuất khẩu nông sản lớn nhất thế giới.
Cơ cấu ngành có chuyển dịch tích cực: tỷ trọng chế biến tăng, mô hình nông nghiệp xanh, tuần hoàn, chuyển đổi số dần hình thành. Công nghệ bảo quản và chế biến giúp giảm tổn thất 5 – 10%, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế; cơ giới hóa nông nghiệp đạt trên 95% ở khâu làm đất, nhiều mô hình ứng dụng drone, IoT, AI, robot đã đi vào thực tiễn.
Tuy vậy, việc ứng dụng công nghệ cao vẫn còn hạn chế, tỷ lệ thất thoát rau quả, thủy sản cao; cơ giới hóa thiếu đồng bộ; nhiều doanh nghiệp chế biến quy mô nhỏ, thiếu liên kết và sức cạnh tranh.
Theo Thứ trưởng, hội nghị là diễn đàn kết nối “bốn nhà”: Nhà nước – Nhà khoa học – Nhà doanh nghiệp – Nhà nông, nhằm tìm giải pháp ứng dụng công nghệ, phát triển cơ giới hóa đồng bộ và thúc đẩy chuyển đổi số.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định 5 định hướng trọng tâm:
- Hoàn thiện thể chế, chính sách khuyến khích nghiên cứu – chuyển giao công nghệ.
- Phát triển trung tâm đổi mới sáng tạo nông nghiệp vùng.
- Mở rộng hợp tác quốc tế trong chế biến sâu, logistics, cơ giới hóa thông minh.
- Thúc đẩy xã hội hóa nghiên cứu, huy động nguồn lực ngoài ngân sách.
- Xây dựng chuỗi giá trị nông sản ứng dụng công nghệ cao, minh bạch truy xuất nguồn gốc.
Công nghệ xanh – chìa khóa nâng sức cạnh tranh
TS. Nguyễn Anh Phong, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh lợi ích đa chiều của kinh tế tuần hoàn: giảm chất thải, tiết kiệm tài nguyên, cắt giảm chi phí đầu vào, gia tăng giá trị đầu ra, đồng thời tạo thêm việc làm và nâng cao đời sống xã hội.
Nhiều mô hình tuần hoàn đã được áp dụng ở các cấp độ từ nông hộ, hợp tác xã đến doanh nghiệp, song vẫn còn hạn chế: nhận thức chưa đầy đủ, chính sách hỗ trợ phân tán, tỷ lệ tái sử dụng phụ phẩm thấp.
Trong bối cảnh các thị trường lớn (EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ) ngày càng siết chặt tiêu chuẩn sản phẩm xanh, đây vừa là thách thức vừa là động lực để doanh nghiệp Việt Nam đổi mới.
Giải pháp trọng tâm được đưa ra gồm: xây dựng bộ tiêu chí sản xuất tuần hoàn, cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), phát triển tín dụng xanh, hỗ trợ HTX – doanh nghiệp liên kết vùng nguyên liệu, và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về kinh tế tuần hoàn.
Xu hướng công nghệ mới
GS.TS Lê Văn Tán (Đại học Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh) cảnh báo: “Nếu Việt Nam không kịp thời ứng dụng công nghệ xanh, trong 10 năm tới chúng ta sẽ ở đâu trên bản đồ nông sản toàn cầu?”
Ông chỉ ra ba xu hướng nổi bật:
- Kinh tế tuần hoàn và hệ sinh thái thông minh.
- Ứng dụng công nghệ cao trong chế biến nông sản (enzyme, bảo quản sinh học, nông nghiệp số, nông nghiệp chính xác).
- Kết nối công nghệ liên ngành nhằm nâng cao năng suất và giá trị sản phẩm.
Một số công nghệ hiện đại đang được nghiên cứu và triển khai như siêu âm cường độ cao, plasma lạnh, xử lý áp suất cao (HP), điện trường xung (PDE). Các công nghệ này giúp kéo dài thời hạn bảo quản, duy trì giá trị dinh dưỡng, nhưng chi phí thiết bị và quy mô ứng dụng vẫn là thách thức.
GS.TS Lê Văn Tán nhấn mạnh, để nâng cao sức cạnh tranh và đáp ứng tiêu chuẩn xanh toàn cầu, Việt Nam cần đầu tư mạnh mẽ hơn vào thương mại hóa công nghệ bảo quản – chế biến hiện đại.
Kết luận
Khoa học – công nghệ đang trở thành đòn bẩy chiến lược giúp nông nghiệp Việt Nam bứt phá, giảm tổn thất sau thu hoạch, nâng cao chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn xanh toàn cầu và hướng tới vị trí top 10 xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.
