Hạ Môn, Trung Quốc – Tháng 7/2025 – Tính đến cuối tháng 7/2025, Trung Quốc đã đạt được những bước tiến quan trọng trong lĩnh vực vận tải biển thông qua Dự án Vận tải Hàng hải Con đường Tơ lụa (MSRI), một trụ cột quan trọng trong Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI). Đây là một bước đi chiến lược giúp Bắc Kinh mở rộng ảnh hưởng trong chuỗi logistics toàn cầu.
Theo số liệu từ Hải quan Hạ Môn và Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), kể từ khi ra mắt vào tháng 12/2018, dự án đã phát triển mạnh mẽ với 128 tuyến vận tải quốc tế, thu hút hơn 20.293 lượt tàu container và xử lý 23,92 triệu TEU hàng hóa. Trung tâm mạng lưới này là cảng Hạ Môn (Phúc Kiến), hiện có 61 tuyến vận tải khởi hành, đóng vai trò cửa ngõ quan trọng kết nối Trung Quốc với các thị trường tại châu Á, châu Âu và châu Phi.
Không chỉ thúc đẩy thương mại, MSRI còn định hình lại bản đồ logistics toàn cầu, đặc biệt tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, nơi tập trung 10 cảng container nhộn nhịp nhất thế giới và chiếm hơn 50% thương mại dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển. Quy mô đầu tư của sáng kiến ước tính 1.000 – 4.000 tỷ USD, tập trung không chỉ vào tuyến vận tải biển mà còn mở rộng sang đường bộ, đường sắt và hệ thống cảng. Riêng hạ tầng cảng chiếm khoảng 17% tổng vốn BRI, giúp Trung Quốc trở thành một trong những nhà phát triển và vận hành cảng biển hàng đầu thế giới. Hiện nay, mạng lưới cảng do Trung Quốc tham gia đã có mặt tại khoảng 50 quốc gia, trải dài từ Đông Nam Á, Nam Á, Tây Á đến châu Phi và châu Âu.
Trong năm 2025, Diễn đàn Hợp tác Cảng Con đường Tơ lụa Hàng hải được tổ chức tại Ninh Ba (Chiết Giang) đã nhấn mạnh xu hướng chuyển đổi số và phát triển bền vững trong quản lý cảng. Nhiều doanh nghiệp vận tải biển lớn như Maersk đã áp dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để tối ưu hóa hiệu quả, giảm chi phí và nâng cao khả năng giao hàng đúng hạn.
Tác động và cơ hội cho Việt Nam
Việc Trung Quốc mở rộng mạng lưới vận tải biển mang đến cả cơ hội và thách thức cho Việt Nam.
Cơ hội:
- Việt Nam nằm trên trục hàng hải chiến lược khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, gần các tuyến vận tải quốc tế chủ chốt và Biển Đông – một trong những hành lang thương mại nhộn nhịp nhất thế giới.
- 128 tuyến vận tải mới mở ra khả năng tăng cường kết nối cảng Việt Nam với mạng lưới logistics toàn cầu, đặc biệt hướng tới châu Âu, châu Phi và các thị trường mới nổi. Điều này hỗ trợ Việt Nam mở rộng xuất khẩu, phát triển chuỗi cung ứng và dịch vụ logistics giá trị gia tăng.
- Xu hướng logistics xanh và chuyển đổi số từ MSRI là cơ hội để Việt Nam học hỏi và áp dụng công nghệ hiện đại, nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống cảng biển.
Thách thức:
- Đầu tư lớn của Trung Quốc vào cảng biển quốc tế có thể tạo áp lực cạnh tranh lên các cảng trung tâm của Việt Nam, đặc biệt khi Hạ Môn và các cảng lớn khác trở thành điểm trung chuyển chính của khu vực.
- Việt Nam có nguy cơ phụ thuộc vào hạ tầng và tuyến vận tải do Trung Quốc kiểm soát, ảnh hưởng đến tính tự chủ trong thương mại và khả năng đa dạng hóa chuỗi cung ứng của doanh nghiệp.
Đề xuất chiến lược cho Việt Nam
Để tận dụng cơ hội và giảm thiểu rủi ro, Việt Nam nên:
- Nâng cấp hạ tầng cảng biển và phát triển dịch vụ logistics thông minh.
- Tham gia sâu vào mạng lưới hàng hải khu vực và mở rộng hợp tác với các đối tác chiến lược như ASEAN, Ấn Độ, Nhật Bản, EU và Mỹ.
- Đa dạng hóa chuỗi cung ứng để cân bằng ảnh hưởng của Trung Quốc và nâng cao vị thế trong logistics toàn cầu.
Với vị trí chiến lược và nền tảng logistics đang phát triển, Việt Nam có cơ hội trở thành cầu nối quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực, đồng thời giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào các tuyến vận tải do Trung Quốc kiểm soát.
Nguồn: VITIC, Báo cáo thị trường logistics Trung Quốc và các lưu ý với Việt Nam, tháng 8/2025.
