Việc tận dụng giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) đang cho thấy xu hướng tăng rõ rệt, phản ánh sự chuyển mình mạnh mẽ của các ngành xuất khẩu Việt Nam trong nỗ lực tối ưu ưu đãi thuế quan và nâng cao giá trị hàng hóa.
Tăng trưởng mạnh cả về kim ngạch và tỷ lệ sử dụng C/O
Kể từ khi EVFTA chính thức có hiệu lực vào ngày 1/8/2020, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Liên minh châu Âu (EU) đã tăng từ 17,9 tỷ USD lên 51,72 tỷ USD vào cuối năm 2024 — tương đương mức tăng gần gấp ba lần chỉ sau bốn năm.
Theo thống kê của Bộ Công Thương, kim ngạch hàng hóa được cấp giấy chứng nhận xuất xứ EVFTA tăng nhanh, từ 2,66 tỷ USD vào năm 2020 lên 18,13 tỷ USD năm 2024. Tỷ lệ kim ngạch xuất khẩu có chứng từ chứng nhận xuất xứ tăng từ 14,8% lên 35,1%.
Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu – bà Trịnh Thị Thu Hiền – nhận định:
“Con số 35% là khá tích cực và có xu hướng tăng đều qua từng năm. Tuy nhiên, tỷ lệ này còn phụ thuộc vào đặc thù từng mặt hàng và từng thị trường nhập khẩu trong khối EU.”
Chênh lệch tỷ lệ giữa các nhóm ngành và thị trường
Thực tế cho thấy sự phân hóa đáng kể giữa các ngành hàng trong khả năng đáp ứng và tận dụng quy tắc xuất xứ.
- Ngành da giày là một trong những ngành có tỷ lệ sử dụng C/O cao nhất, đạt trên 95% kim ngạch xuất khẩu sang EU. Năm 2024, trong tổng số 5,89 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu giày dép, có tới 5,74 tỷ USD được cấp C/O EVFTA.
Theo bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da – Giày – Túi xách Việt Nam, “EVFTA mang lại lợi thế lớn cho ngành da giày khi quy tắc xuất xứ chỉ yêu cầu khoảng 40% giá trị gia tăng tại Việt Nam – một mức dễ đạt và tạo điều kiện tận dụng thuế suất 0% cho các sản phẩm chủ lực như giày thể thao.” - Ngành thủy sản cũng cho thấy khả năng tận dụng tốt ưu đãi. Kim ngạch xuất khẩu sang EU tăng từ 598 triệu USD (năm 2020) lên 1,01 tỷ USD (năm 2024), trong đó kim ngạch được cấp C/O đạt 808 triệu USD – tương đương tỷ lệ gần 80%.
Trước EVFTA, thuế nhập khẩu thủy sản vào EU ở mức 6–22%, khiến xuất khẩu gặp nhiều khó khăn. Sau khi hiệp định có hiệu lực, nhiều doanh nghiệp như Công ty TNHH Việt Trường ghi nhận kim ngạch xuất khẩu tăng tới 200%, nhờ đáp ứng tốt truy xuất nguồn gốc và quy chuẩn xuất xứ. - Ngành dệt may, ngược lại, đang đối mặt với khoảng cách lớn. Mặc dù kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh từ 1,64 tỷ USD lên 4,24 tỷ USD, nhưng chỉ có 1,36 tỷ USD được cấp C/O, tương đương tỷ lệ hơn 30%.
Nguyên nhân chủ yếu là do quy tắc xuất xứ trong EVFTA đối với dệt may khá chặt chẽ, yêu cầu nguồn nguyên phụ liệu “từ sợi trở đi” phải có xuất xứ trong khối, khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam khó đáp ứng đầy đủ do phụ thuộc nhập khẩu nguyên liệu từ ngoài khu vực.
Tác động của quy tắc xuất xứ đến chiến lược doanh nghiệp
Theo bà Trịnh Thị Thu Hiền, việc chỉ có 35% kim ngạch xuất khẩu sang EU được cấp C/O không đồng nghĩa 65% còn lại phải chịu thuế cao. Một số mặt hàng của Việt Nam vốn đã được hưởng mức thuế thấp hoặc miễn thuế tại EU, nên doanh nghiệp cân nhắc giữa chi phí và lợi ích khi xin cấp chứng từ.
Bên cạnh yếu tố hàng hóa, địa điểm nhập khẩu cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ tận dụng EVFTA. Các thị trường có cảng biển lớn như Đức, Hà Lan, Pháp có tỷ lệ sử dụng C/O cao hơn nhờ điều kiện vận chuyển và thông quan thuận lợi.
Hướng đi cho giai đoạn tới
EVFTA được xem là một trong những hiệp định thương mại tự do thế hệ mới quan trọng nhất, mở ra cơ hội tăng trưởng xuất khẩu dài hạn cho Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa ưu đãi thuế quan, các doanh nghiệp cần:
- Chủ động đầu tư chuỗi cung ứng nội địa, đặc biệt là nguyên liệu đầu vào.
- Tăng cường hệ thống truy xuất nguồn gốc và chứng nhận chất lượng quốc tế.
- Phát triển chiến lược sản xuất xanh, bền vững để đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe từ EU.
Quy tắc xuất xứ trong EVFTA không chỉ là rào cản kỹ thuật, mà còn là “chìa khóa vàng” giúp doanh nghiệp Việt khẳng định vị thế cạnh tranh trên thị trường châu Âu – khu vực nhập khẩu lớn thứ hai của Việt Nam hiện nay.
Sau hơn bốn năm thực thi EVFTA, tỷ lệ sử dụng giấy chứng nhận xuất xứ của hàng Việt Nam đã có bước tiến đáng kể, thể hiện sự trưởng thành của doanh nghiệp trong việc nắm bắt cơ hội và nâng cao giá trị sản phẩm. Với xu hướng tăng trưởng bền vững và định hướng hội nhập sâu rộng, nỗ lực tận dụng ưu đãi từ các FTA thế hệ mới sẽ tiếp tục là động lực chính cho xuất khẩu Việt Nam trong giai đoạn tới.
Nguồn: Báo Công Thương
